Transparantie is een lastig begrip. Volgens een onderzoek heeft het woord minstens zeven verschillende betekenissen. Vaak wordt beweerd dat transparantie een kernbegrip is in de discussie over maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO). Maar wat wordt er dan precies met die term bedoeld? MVO Nederland onderscheidt drie invalshoeken.

Transparantie achteraf: verantwoording afleggen

De eerste invalshoek is het bekendst in het MVO-debat: bedrijven moeten transparant zijn over hun impact op duurzaamheidsaspecten als milieuvervuiling, CO2-uitstoot, omgang met werknemers en kinderarbeid. Over de belangrijkste kwesties leggen ze verantwoording af in bijvoorbeeld een maatschappelijk jaarverslag. Daarvoor zijn internationale richtlijnen beschikbaar, zoals die van de Global Reporting Initiatiev (GRI). Het ministerie van EL&I reikt jaarlijks een prijs uit aan het bedrijf dat het hoogste scoort op de Transparantiebenchmark. Vorig jaar ging de prijs, de Kristal, naar DSM. Verantwoording afleggen, dus transparantie achteraf, is belangrijk omdat het stakeholders de mogelijkheid geeft bedrijven aan te spreken op hun daden.

Transparantie tijdens: positionering

Achteraf beoordelen wat de MVO-prestaties zijn, is natuurlijk nuttig, maar als consument of zakenpartner wil je vaak al eerder weten wat voor vlees je in de kuip hebt. Dan is transparantie tijdens het zakendoen belangrijk. Hier bieden bijvoorbeeld keurmerken uitkomst. Hout met een FSC-label, koffie met een FairTrade-keurmerk, een onderneming met een ISO26000-zelfverklaring, allemaal geven ze inzicht in de werkwijze van een bedrijf. Of denk aan track & trace-systemen: aan de hand van een code op het product kun je exact achterhalen waar het vandaan komt en hoe het tot stand gekomen is. Door duidelijk te maken welke duurzame keuzes ze maken, kunnen bedrijven zich profileren ten opzichte van concurrenten. Bij een toenemende vraag naar duurzame producten levert dit een betere marktpositie op. Patagonia slaagt erin dat op die manier te doen.

Transparantie vooraf: innovatie

Het is zelfs mogelijk als bedrijf nog eerder in het proces transparant te zijn over je bedrijfsvoering, namelijk door openhartig te zijn over beslissingen die je nog moet nemen. In dat geval leg je het vraagstuk voor aan bijvoorbeeld omwonenden, deskundigen of klanten en vraagt ze mee te denken over de te volgen strategie. ASN Bank heeft dat gedaan met het beleggingsbeleid op het gebied van biodiversiteit. Een ander populair voorbeeld van transparantie vooraf is #durftevragen, niet alleen een veelgebruikt trefwoord op Twitter, maar ook een werkvorm die uitnodigt tot meedenken (zie filmpje). Door open te zijn over je vragen en dilemma’s maak je gebruik van de kennis en netwerken van anderen, waardoor innovatieve ideeën kunnen ontstaan, of draagvlak voor de genomen beslissingen.


Verantwoording afleggen, positionering of innovatie: voor maatschappelijk verantwoord ondernemen  kan transparantie in alle drie de gevallen een uitstekend instrument zijn. Niet voor niets is transparantie het jaarthema van MVO Nederland. MVO Nederland werkt aan een transparantie-stappenplan voor bedrijven en ontwikkelt een webdossier over transparantie. Neem contact op met Jos Reinhoudt voor meer informatie.