De laatste maanden wint het begrip ‘circulaire economie’ snel aan populariteit. Er verschijnen artikelen en rapporten over, er worden seminars georganiseerd en ook op social media gonst de term rond. Maar wat is het? Een nieuwe aanduiding voor Cradle to Cradle? Grondstofkringlopen? Slechts een nieuwe term voor een oud concept? Of zit er meer achter?

 

Circulair versus lineair

Letterlijk genomen staat de circulaire economie voor een economisch model waarin grondstoffen in kringlopen door het systeem gaan. Dit model is fundamenteel anders dan ons huidige lineaire systeem. In het huidige systeem worden grondstoffen gedolven en verwerkt tot producten. Deze worden vervolgens aan het einde van hun levensduur vernietigd.

Dit systeem bestaat al sinds de industriële revolutie en heeft als fundament de notie dat er altijd voldoende grondstoffen aanwezig zijn. En: dat het ecologisch systeem in staat is al ons afval te absorberen – in de lucht, in water en op land.

 

Doodlopende weg

Dit model is een doodlopende weg. Door de snel groeiende wereldbevolking en sterk toenemend welvaartsniveau neemt de consumptie exponentieel toe. Naar verwachting zullen er in 2050 zo’n 3 miljard meer consumenten zijn dan vandaag. Mensen die ook allemaal een auto, TV en laptop willen.

Als deze vraag naar goederen ook lineair ingevuld wordt, loopt het lineaire systeem vast. Nu al verbruiken we jaarlijks anderhalf keer zoveel ecosysteemdiensten (grondstoffen, schone lucht en water, voedsel, et cetera) dan wat de aarde in een jaar kan produceren. Dit filmpje toont waarom dit niet eeuwig kan duren.

 

Efficiëntie of effectiviteit?

Veel duurzaamheidsinitiatieven concentreren zich op het optimaliseren van het huidige systeem. Daar is niets mis mee, maar de groeiende vraag zal vroeg of laat leiden tot de grens van wat houdbaar is. Echt toekomstbestendige modellen richten zich op effectiviteit. Hoe kunnen we beter samenleven en zakendoen met 9 miljard mensen? Dit vergt geen beter, maar een ander systeem.

 

Van hebben naar gebruiken

De kern van het circulaire denken bestaat uit twee componenten. Ten eerste de fysieke component. In de circulaire economie worden producten zo ontworpen dat ze aan het einde van hun levensduur gemakkelijk uit elkaar gehaald kunnen worden.

Onderdelen worden als technische grondstof weer teruggevoerd naar het begin van de keten, of als biologisch afbreekbare grondstof teruggegeven aan de natuur. Cradle-to-Cradle is hiervoor een bruikbaar systeem.

Ook worden in het productieproces geen schadelijke stoffen uitgestoten naar water of lucht. Of restafval geproduceerd dat niet hergebruikt kan worden.

De tweede en meest wezenlijke component is het bedrijfsmodel. In de circulaire economie bezit een klant het eindproduct niet. Hij gebruikt – en betaalt – alleen (voor) de functie.

Neem een laptop. Deze bestaat uit veel waardevolle en soms zeldzame onderdelen. Toch is een laptop voor de gebruiker waardeloos als hij het niet meer doet. Vreemd, want de intrinsieke waarde van de grondstoffen is er nog steeds, alleen niet voor de gebruiker.

Als de producent eigenaar blijft en de gebruiker alleen betaalt voor de diensten die de laptop levert, ontstaat een heel nieuw, waardevol bedrijfsmodel. De producent wordt namelijk gestimuleerd om het product na de gebruiksduur terug te krijgen en te demonteren voor hergebruik.

Bovendien krijgt hij met zijn klant een langdurige servicerelatie die bij tevredenheid leidt tot loyaliteit. Da’s dubbele winst.

 

De circulaire economie komt er

Nu breekt het moment aan om dit kringloopidee daadwerkelijk grootschalig in praktijk te brengen. Zowel bedreigingen (schaarste, toenemende milieuvraagstukken) als de kansen (toekomstbestendig bedrijfsmodel met meer waardecreatie) zijn nu zo overduidelijk dat het niet een kwestie is of maar wanneer de circulaire economie werkelijkheid wordt.

Wat betekent dat nu voor u, anno 2012? Hoe zou een routekaart eruitzien waarmee u nu kunt starten om over een aantal jaren de vruchten te kunnen plukken van een circulair bedrijfsmodel? Hiervoor start MVO Nederland binnenkort met een aantal workshops en bijeenkomsten.

Geïnteresseerd? Meld u dan aan bij ondergetekende via m.schuurman@mvonederland.nl.

Lees een eerste verkenning van een dergelijke routekaart. Dit essay geeft u wellicht handvatten voor uw gedachtevorming en biedt inzicht in actuele voorbeelden van bedrijven die nu al in transitie zijn.

De circulaire economie is geen oude wijn in nieuwe zakken, maar nieuwe en betere wijn in misschien wel oude, hergebruikte zakken. Proost!