Lang geleden dachten we dat de aarde plat was. Dat idee werd – langzaam maar zeker – vervangen door een nieuwe werkelijkheid. Vooruitstrevende denkers, wetenschappers en ondernemende avonturiers gingen tegen de stroom in en toonden aan dat de aarde rond was. Dit ging niet zonder slag of stoot: eerst werden zij uitgelachen, toen verketterd door de heersende macht – en later bejubeld.
Nu, ruim tweeduizend jaar later, voltrekt zich een soortgelijk proces. Maar dan in onze kijk op de economie. Het platte, lineaire economische model wordt door steeds meer vooruitstrevende denkers, wetenschappers en ondernemende avonturiers naar de historie verwezen. De nieuwe werkelijkheid is het ronde, circulaire economische model.

Van denken naar doen
De circulaire economie wint snel terrein. Niet alleen omdat dit model bijdraagt aan noodzakelijke doelstellingen voor duurzaamheid, zoals het terugdringen van grondstofverbruik en het minimaliseren van afvalstromen. Het gaat ook nog eens onnodige waardevernietiging tegen. Sterker nog: hiermee creëren we juist waarde, op meerdere manieren.

De laatste tijd spreek ik veel mensen die opmerken dat het lineaire model eigenlijk maar vanzelf is ontstaan en ondoordacht is toegepast. En dat het nu tijd is voor een verregaande update. De kennis van bijvoorbeeld levenscyclusanalyses, alternatieve grondstoffen en energiebronnen, ketenintegratie en slimme leaseconstructies is er. En de ecologische en economische voordelen zijn helder. Het doel ligt open voor avontuurlijke ondernemers. En daar ligt nu de uitdaging. Want hun vraag is dan: ‘Aantrekkelijk, dat avonturieren, maar hoe kan ik mijn bedrijf binnen de bestaande (economische) realiteit transformeren?’ Gelukkig zijn er al pioniers die laten zien hoe dat succesvol kan.

Leren van pioniers
Neem het oer-Hollandse familiebedrijf Van Houtum. Deze fabrikant van onder meer wc-papier en papieren handdoekjes wilde het gebruik van maagdelijk papier verminderen. Zij ontdekten dat een naburige bierproducent bierflesjes inneemt voor hergebruik en bij het reinigen de etiketten van de flesjes af haalt. Het etikettenpapier werd als afval afgestort, uiteraard tegen betaling aan de afvalverwerker. Nu neemt Van Houtum dit ‘afval’ af en gebruikt het als grondstof. Voor beide partijen een deal met ecologische én economische winst.
Na verwerking van het etikettenpapier door Van Houtum blijft er nog een grof restproduct over wat u en ik liever niet aan ons achterste voelen. Ook hier heeft Van Houtum een goede oplossing voor weten te vinden: de leverancier van de kartonnen verpakkingen voor het wc-papier gebruikt dit ‘afval’ nu weer als grondstof. En zo is de cirkel rond: ‘closing the loop’.

Een ander fraai voorbeeld is vloerbedekkingproducent InterfaceFLOR, al jaren toonaangevend op het gebied van duurzaamheid. In hun streven naar ‘zero impact’, zoekt het bedrijf voortdurend naar mogelijkheden om hun productie van – traditioneel op olie gebaseerde – nylon tapijttegels minder afhankelijk te maken van ruwe grondstoffen. Deels doen zij dit door tapijttegels waar mogelijk na gebruik weer terug te nemen. Sinds enige tijd zoeken zij ook actief binnen andere sectoren naar reststromen die zij in kunnen zetten voor de fabricage van hun producten. Zo gebruiken zij inmiddels ook afgedankte visnetten. Dit ‘afval’ bevat waardevolle polymeren, die InterfaceFLOR kan inzetten als grondstof. Afgelopen jaar is een speciale ‘re-entry’ fabriek in gebruik genomen, ingericht om deze grondstoftransformatie mogelijk te maken. Een goede ‘business case’, maar ook goed voor het milieu aan de andere kant van de wereld: vissers op bijvoorbeeld de Filippijnen verkopen hun oude netten nu, in plaats van ze in de oceaan te dumpen. Ook hier gaan economie en ecologie dus hand in hand.

Zelf aan de slag
Ieder bedrijf, of het nu actief is in de maakindustrie of in de dienstensector, kan profiteren van de omslag naar een circulair model. Zo’n transitie voltrekt zich niet zomaar ineens. In de woorden van prof. Jan Rotmans (Erasmus Universiteit): ‘Het gaat om een evolutionaire revolutie’.
Bij veel bedrijven liggen kansen; er is vaak voldoende laaghangend fruit om morgen al een start te maken binnen de bestaande (denk)kaders van een onderneming. Begin bijvoorbeeld met het verkennen van andere bronnen voor de benodigde grondstoffen, of onderzoek waar afval een nieuw leven kan krijgen.

Kom in contact met avontuurlijke ondernemers die begrepen hebben dat de aarde niet plat is:
– Bent u op zoek naar inspiratie, dan kunt u zich inschrijven voor de ‘Closing the Loop’ conferentie op 14-15 november 2012.
– Stap in bij de ‘Community of Practice voor het Realiseren van Acceleratie naar de Circulaire Economie’ (RACE), de groep die MVO Nederland recent is gestart met een aantal partners. Hierin gaan bedrijven cross-sectoraal met elkaar aan de slag, om de voordelen die de circulaire economie biedt te verkennen en te verzilveren.
– Of doe ideeën en inspiratie op tijdens de tweetchat over de circulaire economie, op donderdag 27 september a.s. om 15.00 uur (volg #circonomy)

Dit artikel werd eerder gepubliceerd op www.duurzaamgeproduceerd.nl