Schaarste. Een woord dat het afgelopen jaar in verschillende vormen veel krantenkoppen heeft gehaald. Voedselschaarste, grondstofschaarste, schaarste aan zeldzame aardmetalen en mineralen, waterschaarste; het gaat klaarblijkelijk momenteel hard achteruit met wat er nog is. Ook MVO Nederland heeft het thema dit jaar stevig opgepakt. Onder meer het jaarlijkse Future Leaders Event stond in het teken van ‘de kansen van schaarste’.

Natuurlijk teren we hard in op de eindige voorraden van onze planeet. We onttrekken nu jaarlijks een hoeveelheid fossiele energie uit de grond die een miljoen jaar nodig heeft gehad om tot stand te komen. Je hoeft geen rekenmachine te gebruiken om te begrijpen dat dit geen houdbaar model is. En ook staan een aantal ‘ecosysteemdiensten’ – de diensten die de natuur ons levert – zoals zoetwater en schone lucht sterk onder druk.

Maar toch is de werkelijke schaarste niet zozeer fysiek. Ondanks dat er de komende decennia een enorme stijging in de voedselproductie nodig is om te voldoen aan behoefte van de snel toenemende wereldbevolking verspillen we momenteel bijna de helft van het geproduceerde voedsel. En we hebben nog lang niet alle stenen op aarde omgekeerd op zoek naar grondstoffen. Veel wetenschappers wijzen op het feit dat er waarschijnlijk nog voldoende onontdekte bronnen zijn. Maar zou de fysieke schaarste de enige aanleiding moeten zijn om te verduurzamen? Een bekend duurzaamheidgezegde komt hierbij weer boven; het stenen tijdperk eindigde ook niet omdat de stenen op waren..

De werkelijke schaarste zit hem wellicht wel vooral in persoonlijk leiderschap, aandacht en moed. Veel van de oplossingen voor een duurzamere samenleving zijn al aanwezig, getuige ook de vele uitingen en aanbiedingen hierover op deze site. De technologische innovaties zijn veelal voorhanden, of zullen er ongetwijfeld binnen afzienbare tijd komen. Zo lang we onze aandacht er maar op richten. Daar ligt dan ook de ongemakkelijke waarheid.

We hebben dringend behoefte aan sociale innovatie. Aan een (bedrijfs)cultuur waarin gestuurd wordt op het creëren van meervoudige waarde; economisch, ecologisch en sociaal. Waarin risicomijdend gedrag vermeden wordt. Niet om te gokken of roekeloos te handelen, maar om te kunnen experimenteren met nieuwe bedrijfsmodellen en ideeën. Waar fouten maken niet gezien wordt als falen, maar als leerproces. Waar aan nieuwe samenwerkingsverbanden en –vormen gewerkt wordt, gebaseerd op wederzijds vertrouwen en respect. Waar elkaar zaken gegund worden.

Dit vergt bovenal leiderschap. Niet alleen op managementniveau, maar in alle lagen van de organisatie. Persoonlijk leiderschap. Om bijvoorbeeld tijd vrij te maken om kennis op te doen over de wereld van morgen, en de plaats van het individu en de onderneming daarin. En vervolgens dat weten om te zetten in handelen. In daden die wellicht niet altijd in lijn zijn met wat ‘normaal’ gevonden wordt. Maar ‘business as usual’ gaat ons ook niet meer verder brengen. Het vergt dus ook moed. Moed om tegen de stroom in te zwemmen. Als je hier een minuutje inspiratie over op wilt doen, kijk dan eens hier.

MVO Nederland is een Community of Practice Circulaire Economie gestart. Groepen professionals uit het bedrijfsleven verkennen en verzilveren hierin de kansen die circulaire businessmodellen te bieden hebben. Hier wordt uiteraard stilgestaan bij processen en producten. Maar vooral ook bij de mogelijkheden om beter met elkaar samen te werken. Om waarde en waarden dichter bij elkaar te brengen. Dat maakt een organisatie toekomstbestendig, schaarste of niet.

Deze column verscheen eerder op www.duurzaamgeproduceerd.nl