Welke rol speelt ons onbewuste in ons zakelijk leven? Zijn wij echt wel zo rationeel en bewust bezig met ons werk? Of gebeuren er onbewust veel denkprocessen waar we eigenlijk niet of nauwelijks invloed op hebben?

Glenn schrijft in cafeEr moet een stuk geschreven worden en ik ben er al vijf keer aan begonnen, maar het wil niet vlotten. Vier verschillende versies staan op het bureaublad van mijn laptop, terwijl ik over alle vier niet tevreden ben. De laatste avond voor de deadline: ik kus om acht uur ’s avonds mijn kinderen welterusten en kruip op zolder weer achter mijn laptop met een kop hete thee. Ik ga zitten, zet een muziekje aan en de woorden stromen uit mijn brein zonder censuur, via mijn vingers op het toetsenbord, direct op mijn scherm. De tijd vliegt voorbij, of staat ze nu juist stil?

In dit moment van flow lijkt het of alles vanzelf gaat. Alsof ik in een soort trance de controle heb overgegeven aan een hogere macht. Als het stuk af is, weet ik eigenlijk direct dat het goed is. Met een zucht zak ik achteruit in mijn oude Gispen-stoel en vraag me ernstig af waarom ik dit niet eerder heb gedaan. Het werk van een week heb ik net geklaard in een paar uur. Waren al die mislukte pogingen noodzakelijk om nu te kunnen vlammen, of was het juist weggegooide tijd? Met een onbestemd gevoel rol ik in bed en val in slaap.


Cover van Het slimme onbewusteHerkenbaar? Heb je regelmatig juist op momenten dat je niet aan het werk bent die briljante ingeving? Hoogleraar Psychologie Ab Dijksterhuis schreef het toegankelijke en verhelderende boekje Het slimme onbewuste over de werking van ons onbewuste denken. Mijn kort door de bocht vertaling van het boekje is dat wij ons bewustzijn of rationele denken te veel ophemelen en ons onbewuste denken veel te weinig krediet geven.

Dijksterhuis’ onderzoeksresultaten zijn herkenbaar en toch confronterend. Ons bewuste denken heeft een snelheid van ongeveer 60 bits per seconde, terwijl onze onbewuste verwerkingscapaciteit 200.000 keer zo veel aan kan. Terwijl je bewust de ondertiteling leest met 45 bits per seconde, ziet en hoort je onbewuste de film met ruim 10 miljoen bits per seconde.

Het bewustzijn, onze persvoorlichter
Maar de kracht van het onbewuste zit niet alleen in waarnemen en verwerken, maar ook in beslissen. Wetenschappers zijn het erover eens dat meer dan 90 procent van onze beslissingen onbewust wordt genomen. Het bewustzijn, onze ratio, verzint er daarna, als een soort persvoorlichter, een gelikte, beargumenteerde verklaring bij.

OnbewusteOnbewust 200.000 keer zo veel
En ten slotte doet ook bij creativiteit het onbewuste het meeste werk. Het bewustzijn is dan alleen nog maar een doorgeefluik van het werk dat je onbewuste tijdens het douchen, hardlopen en zelfs slapen voor je heeft gedaan. Net zoals in mijn worsteling met het schrijven van het stuk, kun je het onbewuste niet dwingen om te presteren. Sterker nog, als je het eruit probeert te persen, dan werkt het juist niet. Ziehier het writersblock.

Lummeltijd

De kracht van het onbewuste wordt binnen organisaties nog nauwelijks gebruikt. Sterker nog, processen, regels en procedures zijn zo gericht op bewust denkwerk dat we slechts een fractie van de processor power van mensen gebruiken. Met Het Nieuwe Werken is er natuurlijk wat meer ruimte gekomen voor ‘lummeltijd’, maar bij een grote meerderheid van bedrijven zal men toch raar opkijken als je midden op de dag een rondje gaat hardlopen, of onkruid wieden.

Uurtje, factuurtje?

En als het dan al lukt om ons onbewuste goed in te zetten en die briljante gedachte komt onder de douche of op het moment dat je in bed stapt, waar schrijf je dan je uren op? Beetje banale vraag wellicht, maar voor mij en vele anderen eigenlijk nu al opportuun. Een groot deel van de 600.000 werkenden in de zakelijke dienstverlening werkt volgens uurtje, factuurtje. Daar wordt betaald voor de bewuste, rationele denkkracht van tekstschrijvers, vormgevers, advocaten, accountants, programmeurs, en alle soorten en vormen adviseurs per bewust besteed uur. Terwijl veel werk onbewust wordt gedaan en wellicht de meeste waarde onbewust wordt gecreëerd.

En dus blijf ik na het lezen van Het slimme onbewuste van Ap Dijksterhuis achter met die vraag: Hoe schrijf ik mijn onbewust gewerkte overuren? Hebt u een idee? Ik hoor het graag.