‘Should you kill the fat man’ klinkt als ‘n retorische vraag – waarop het antwoord waarschijnlijk ‘nee’ is. De meeste mensen vinden het namelijk onethisch om iemand te doden. ‘Should you kill the fat man’ is echter niet alleen een (retorische) vraag, maar ook de titel van een filosofisch experiment – een afgeleide van het bekendere trolley-problem.
In dit experiment wordt het volgende dilemma aan een groep mensen voorgelegd:

Je staat op een spoorwegviaduct en ziet in de verte een trein (een ‘trolley’) aankomen rijden. De trein rijdt  af op een groepje van vijf mensen die op het spoor staan. De trein wil remmen, maar de remmen doen het niet. De vijf mensen kunnen niet wegkomen voordat de trein hen overrijdt. Er lijkt een mogelijkheid te zijn de vijf mensen te redden: je staat namelijk naast een man die zwaar genoeg is om de trein te stoppen voordat hij de vijf mensen raakt. Als je de man van het spoorwegviaduct voor de trein duwt, dood je deze man, maar red je de levens van de andere vijf. De vraag is of je de man voor de trein moet duwen.

Wat te doen?
De reacties op dit vraagstuk verschillen. Het experiment laat zien dat er twee verschillende redeneringen zijn om een antwoord te vinden op een dergelijk dilemma – op de vraag wat goed en fout is in zo’n geval.
De ene groep mensen vindt in het geval van een dergelijke ethische vraag houvast in zogenaamde beginselen – bijvoorbeeld zoals we die vanuit het Christendom kennen in de 10 geboden. In zulke beginselen staat vastgesteld wat goed en fout is. In geval van een ethisch dilemma grijpt deze groep terug op de beginselen: don’t kill (fat) men.

De andere groep mensen gelooft niet in een vaststaand houvast in het geval van een ethisch dilemma. Zij stellen de uitkomst van de keuze centraal in het maken van de keuze: zij kiezen altijd voor dat wat de beste bijdrage levert aan ‘het grotere geheel’. Deze redenering is best ingewikkeld: er is niet één juiste keuze, de juiste keuze hangt af van de situatie. De vraag is hier natuurlijk: wie bepaalt wat het beste is voor het grotere geheel? In het geval van het dilemma van ‘the fat man’: één persoon dood versus vijf personen dood.

MVO
Er is een grote vergelijking te trekken met MVO-dilemma’s. Bij MVO wordt bij iedere bedrijfsbeslissing een afweging gemaakt tussen people, planet en profit. Op deze manier maken bedrijven nogal wat keuzes. MVO Nederland krijgt dan ook vaak vragen van ondernemers over hoe ze die keuzes moeten maken. De opkomst van allerhande keurmerken biedt een antwoord op de vraag. Bedrijven die willen weten welke keuzes ze moeten maken om maatschappelijk verantwoord te zijn, vinden houvast in de vastgestelde beginselen van keurmerken. Deze houvast is voor veel bedrijven een goed begin om met MVO aan de slag te gaan.

Keurmerken het antwoord?
De vraag is wel of de beginselen van keurmerken ook de beste uitkomst bieden ‘voor het grotere geheel’. Hoewel ingewikkeld, draait het er bij MVO toch om keuzes te maken die de meeste waarde oplevert voor people, planet én profit – een uitkomst die per bedrijf en per situatie kan verschillen. Welke keuze leidt tot het beste resultaat voor het grotere geheel? En wat is het beste voor het grotere geheel? In theorie een ingewikkelde vraag, maar in het geval van het trolley-problem lijkt er toch maatschappelijke consensus te zijn over ‘de juiste keuze’: Het merendeel van de deelnemers aan het experiment kiest ervoor door eigen handelen één persoon te doden. Staat u voor het maken van een keuze die iets minder voor de hand ligt? Dan kunnen uw stakeholders helpen bij uw overweging.

>> Meer lezen over (MVO-)keurmerken en certificaten? Kijk op de website van MVO Nederland