Terwijl de Nederlandse detailhandel vecht om te overleven, floreren webwinkels als nooit te voren. (Hoe) zal online winkelen het Nederlandse winkellandschap veranderen? En is al dat online shoppen eigenlijk wel duurzaam?

De Nederlandse detailhandel heeft het zwaar. Non-food-winkels verloren tot en met mei 2013 -5,4% omzet, zo becijferde het CBS onlangs. Sommige sectoren doen het nog slechter: vooral kledingwinkels, doe-het-zelf-zaken, tuincentra en elektronicawinkels. De consumentenbestedingen zakken in Nederland net zo hard als in Cyprus, Spanje en Italië. Geen fraai rijtje om tussen te staan. Extra wrang: in België en Duitsland stijgen de consumentenbestedingen wél.

Online bonanza

Maar dan de webwinkels! In juni steeg het aantal online kopers in de geplaagde modesector met 32% ten opzichte van vorig jaar. De reisbranche in dezelfde periode: 5%. Aholds albert.nl en bol.com boekten in het 2de kwartaal van 2013 dubbele groeicijfers. De totale online markt in Nederland is nu meer dan € 10 miljard waard. “Shoppen we in 2020 alleen nog maar online?”, vraagt onderzoeksprogramma Shopping2020 zich in alle ernst af.

Zo ver is het nog lang niet. Zelfs in de modebranche, die een extreem sterke online groei kent, koopt 9 op de 10 mensen zijn broeken en truien nog gewoon in de winkel. Toch is de groei van online shoppen niet meer te negeren. Een derde van de winkeliers noemt ‘digitalisering’ en ‘concurrentie van webwinkels’ de belangrijkste ontwikkeling in de eigen branche, zo luidde een van de deelconclusies van het recente Thermometeronderzoek onder MKB’ers van MVO Nederland.

Offline = online

Is online shoppen een bedreiging? Niet per se. Steeds meer bedrijven weten offline en online winkelen juist goed te combineren. En consumenten blijken zo’n ‘bricks and clicks-strategie’ te waarderen. Neem Bonobos, een Amerikaans kledingmerk. Dit bedrijf startte als webwinkel, maar laat klanten nu in kleine showrooms kleding passen en online bestellen. Andersom kan ook: steeds meer winkels die offline zijn begonnen, bieden nu online shoppen in de winkel. Voordeel: klanten zien het hele assortiment en als ze geen zin hebben om te sjouwen, kunnen ze hun aankopen thuis laten bezorgen.

In Nederland zijn hortusflora.nl, kiss-and-tell.nl, blanchedael.nl, peeze.nl en mudjeans.nl voorbeelden van retailers die off- en online goed weten te combineren. En kijk ook eens op debijenkorf.nl: zowel in 2011 als 2012 winnaar van de Retail Jaarprijs in de categorie ‘bricks and clicks’.  Meer over de voordelen van een in-store webshop leest u op Shopping2020.

Zo wint winkelen dankzij technologie enorm aan efficiëntie. Wat is dan nog de meerwaarde van een fysieke winkel? De beleving van het winkelen! Online zoeken consumenten vooral naar de beste deals, maar ‘echt’ winkelen is een uitje. Buit die ervaring uit, zo betoogde consumentenpsycholoog Herman Konings onlangs. “Zorg dat de consument iets beleeft. Organiseer kleine evenementen: workshops, animatie, een optreden. Nodig een ambachtsman uit. Desnoods uit een andere branche. Een kaasmaker in een slagerij? Waarom niet? Wees gastvrij, zoals ze dat zijn in de horeca.”

MVO en online winkelen

Rest de vraag hoe maatschappelijk verantwoord al dat online shoppen eigenlijk is. Arbeidsvoorwaarden van magazijnmedewerkers en pakketbezorgers kunnen een punt van zorg zijn, zo bewijst onlinesuccesverhaal Zalando.

Qua milieu-impact is het lastig te zeggen welke formule beter is. Internetwinkelen leidt (nog) niet tot een significante afname van vervoerskilometers, maar het kan er wel voor zorgen dat winkeliers minder winkelvierkantemeters nodig hebben. Juist die vergen veel energie voor verwarming en verlichting. Er is wetenschappelijk onderzoek dat uitwijst dat thuisbezorging minder CO2-uitstoot veroorzaakt dan ‘conventioneel’ winkelen, maar het retourneren van producten is hierbij niet meegerekend. In de online mode wordt tot 50% van de bestellingen teruggestuurd,  dus enig milieuvoordeel van het niet hoeven verwarmen en verlichten van een (groot) winkelpand wordt hiermee wellicht teniet gedaan.

Voor webwinkels wordt het wel steeds gemakkelijker om energie te besparen, zo constateert de ING, bijvoorbeeld door gebruik te maken van duurzame datacenters. Het energieverbruik in fysieke winkels is daarentegen sinds 2008 alleen maar toegenomen. ING signaleert een besparingsmogelijkheid van 1 miljard kWh op jaarbasis voor winkelvastgoed, ofwel minimaal 100 miljoen euro. Vooral bij supermarkten, doe-het-zelf-zaken, tuincentra en warenhuizen valt heel wat te verbeteren. Twee ‘quick wins’: LED-lampen en een HR-ketel schelen tussen 10-30% op de energierekening.

Dat vereist investeringen. En zolang ‘overleven’ bovenaan het prioriteitenlijstje staat van veel winkeliers, zullen investeringen  in online businessmodellen of duurzame maatregelen hoogstens op het tweede plan komen. Da’s begrijpelijk. Toch is het voor winkeliers belangrijk om vooruit te blijven kijken en de eigen formule toekomstbestendig te maken.

Kent u goede voorbeelden van ‘bricks and clicks’? Gelooft u dat dit businessmodel succesvol kan zijn? Reageer hieronder.

MVO Nederland neemt deel aan de expertgroep Ecologie van het onderzoeksprogramma Shopping2020. Mijn collega José van der Klauw van het MVO Netwerk Brancheorganisaties kan u hierover alles vertellen!

Achtergronden, tips en trucs over MVO leest u in het webdossier Detailhandel.