Sekem_1_640x290

Een boer aan het werk bij Sekem in Egypte, dat duizenden hectare woestijn weer vruchtbaar heeft gemaakt en waarop nu biologische gewassen groeien.

Deze week was gevuld met aarde. Vruchtbare aarde om precies te zijn. Een (h)eerlijk diner in het Tropeninstituut als begin van de conferentie ‘Save Our Soils! Celebrating life!’, bijzondere ontmoetingen met ‘elders from indigenous tribes’ en leemstukken van ons nieuwe huis. Letterlijk en figuurlijk dus.

We leven op de aarde, we wandelen over de aarde, we eten wat de grond ons geeft. Maar eigenlijk staan we niet zo vaak stil bij wat aarde precies inhoudt. En vergeten we ook wel eens het belang van gezonde grond. Want wanneer we de aarde uitputten door ontbossing, monocultuur en pesticiden, dan hebben we op termijn geen grond meer over om ons voedsel op te groeien. Al 25% van de aardlaag is geen vruchtbare bodem meer.

Recent onderzoek in het wetenschappelijke tijdschrift Environmental Sciences laat zien dat de aarde afstevent op een grote massa-extinctie. Met het sterke vermoeden van de onderzoekers dat wij mensen hier de schuld van zijn. Wat zijn de gevolgen voor ons als 26% van de zoogdieren en 41% van de amfibieën uitsterft? Horen wij bij die 26% zoogdieren? Zijn bootvluchtelingen uit op economisch gewin als ze weten dat ze geen leven op hun eigen continent kunnen opbouwen, omdat er gewoon onvoldoende (drink)water en vruchtbare grond aanwezig is? Zien we hier de eerste tekenen van de voorspelde volksverhuizingen uit het boek ‘De Klimaatoorlogen’?

Waar zijn we nu helemaal mee bezig? En hoe kunnen we een bijdrage leveren aan een ommekeer? Door anders naar (de) aarde te kijken, consequenties te trekken uit wat je leert en daar je gedrag op aanpassen.

Aartsbischop Thabo C. Makgoba van Cape Town gebruikt het Zulu-woord Anslaba als uitgangspunt voor zijn respect voor de aarde. Anslaba betekent zowel aarde als voedingsbodem als leven. Daarmee kun je het gesprek over rentmeesterschap van de aarde wel aangaan. Hebben we de aarde in bruikleen of zijn we de eigenaar? Makgoba zegt dan ook: “To respect the soil, is to respect yourself.” In dat licht zouden we heel anders met de aarde om kunnen gaan dan nu op veel plekken gebeurt.

Maar anders naar de aarde kijken is nog niet zo makkelijk. Neem bijvoorbeeld Claudia Olazábal, directeur milieu bij de EU. Ze zet het dilemma van eigenaarschap op de agenda in Brussel. Haar vraag is namelijk wie verantwoordelijk is voor de gezondheid van de aarde, als land privaat eigendom is en tegelijkertijd moet dienen als bodem voor onze gewassen? Volgens haar zijn maar weinig mensen zich bewust van de waarde van gezonde gronden.

Wat zeg je tegen je dochter, als die na het buitenspelen onder de vlekken zit? “Je bent vies.” Maar ben je dat dan wel? Is in onze cultuur de afstand tussen mens en aarde wel overbrugbaar? Wat kun je hieraan doen?

Jouw bijdrage telt! Andre Reu, auteur van ‘The myths of safe pesticides’ vertelde op de conferentie dat 70% van de boeren in ontwikkelingslanden kleine boeren zijn en dat in het Westen maar liefst 80% van de boeren kleine boeren zijn. “When we improve their power, we improve their soils and vice versa.” Bewust boodschappen doen helpt. Geen kiloknallers of genetisch gemanipuleerde groenten meer. Het is maar een klein voorbeeld van een individuele bijdrage die we kunnen leveren. Een ‘elder’ uit Groenland, Angaangaq, verwoordde het prachtig: “Stop producing food for money. Start producing food to feed the people.”

Zo zijn er ook tal van voorbeelden te noemen van organisaties die zich inzetten voor gezonde gronden. Zoals de Naga Foundation, die in Afrika woestijn weer groen maakt, en Commonland, dat zich inzet voor water- en bodemherstel. Maar er zijn ook bedrijven die het lukt om duurzaamheid en economie echt hand in hand te laten gaan. Zoals de wereldwijde (Nederlandse) marktleider Eosta, distributeur van ecologische voedingsmiddelen. Of Sekem, een holding in Egypte die duizenden hectare woestijn weer vruchtbaar heeft gemaakt, en waarop nu biologische gewassen groeien. Of Tierrafino Leembouw, het eerste bedrijf in Nederland dat natuurlijk stucmateriaal in alle kleuren van de aarde levert.

Door hiervoor te kiezen lever je een kleine bijdrage aan de ommekeer, en aan de bewustwording dat we een andere weg in kunnen slaan. Of zoals Patrick Holden, oprichter van de Sustainable Food Trust zegt: “We have to move from chemistry to biology.”

Willemijn Kemp
Willemijn Kemp
Leven op aarde is leven met aarde

Willemijn Kemp is auteur van 'De Zandloper, Leiderschap in tijden van transitie' en werkt als organisatieadviseur bij de CT Groep te Haren. Een van de sectoren waar ze veel ervaring in heeft is de zorg.